Naar de Sint Jansberg

Type: Wandelroute
Afstand: 12,5 km

Naar de Sint Jansberg

Type: Wandelroute
Afstand: 12,5 km

Deze route is een rondwandeling door het glooiend landbouwgebied van Klein Amerika, door het Zevendal, naar natuurgebied de St. Jansberg op de steile stuwwalhelling boven het Maasdal.


    Deze route is een rondwandeling door het glooiend landbouwgebied van Klein Amerika, door het Zevendal, naar natuurgebied de St. Jansberg op de steile stuwwalhelling boven het Maasdal.

    Van het voormalige landgoed zijn nog slechts resten te zien, van o.a. de tuin en de drie vijvers. De wandelroute naar de Sint Jansberg is een gevarieerde route met prachtige vergezichten. Je kunt de lange versie van de route lopen van 12,5 kilometer, je kunt hem ook iets inkorten tot 10 kilometer. Bij nat weer kunnen paden op de Sint-Jansberg modderig zijn en op zondag is het druk rond Plasmolen.

    Parkeren: bij de kerk
    Openbaar vervoer: vanaf Nijmegen buslijn 5 naar Groesbeek, met eindbestemming Breedeweg (en niet De Horst!)

    Afstand
    12,5 km

    Dit ga je zien

    Startpunt: Breedeweg
    Groesbeek
    Eindpunt: Breedeweg
    Groesbeek

    Beschrijving

    Startpunt: Breedeweg
    Groesbeek

    Naar de Sint-Jansberg


    Een wandeling door glooiend landbouwgebied naar de steile stuwwalhelling boven het Maasdal. Een gevarieerde route met prachtige vergezichten. Bij nat weer kunnen paden op de Sint-Jansberg modderig
    zijn. Op zondag is het druk rond Plasmolen.


    Lengte: 12,5 km; verkorte route 10 km
    Tijdsduur: 4 uur; verkorte route 3 uur
    Startpunt: Breedeweg, bij de kerk
    Parkeren: bij de kerk
    Openbaar vervoer: vanaf Nijmegen buslijn 5 naar Groesbeek, met eindbestemming Breedeweg (en niet De Horst!)
    Horeca: bij het startpunt Cafetaria Rikken (tel. 024 - 3971037), bij punt 6 diverse gelegenheden in Plasmolen, bij punt 10 Eethuis De Diepen (tel. 0485 - 516404)

    1. Breedeweg, bij de kerk
    - ga vanaf het Kerkplein de Populierstraat in
    - op de kruising linksaf
    - tweede weg rechtsaf Wilgstraat, en aan einde linksaf
    - aan einde rechtsaf Knapheideweg, en meteen linksaf op
    onverhard pad Kiekbaergsepad

    2. Klein Amerika
    Het open landbouwgebied
    waar u doorheen
    loopt heet Klein
    Amerika. Pas in de jaren
    twintig en dertig van
    de vorige eeuw is het
    dennenbos gekapt en
    omgezet in vruchtbare
    landbouwgrond. Behalve
    akkerbouw en de teelt
    van groentegewassen
    vindt u hier druiventeelt
    voor de wijnbouw. Ook elders in Groesbeek zijn wijngaarden aangeplant.
    Groesbeek mag zich het wijndorp van Nederland noemen.
    In september 1944 bevond zich hier de belangrijkste landingszone
    van de Amerikaanse troepen in de omgeving. Aan parachutes en
    in zweefvliegtuigen werden troepen en materieel gedropt ter
    voorbereiding op de bevrijding. Na de dropping bleven de zweefvliegtuigen,
    de zgn. ‘gliders’, in het land liggen. Vlak na de oorlog,
    toen de geëvacueerde bevolking weer terugkeerde, zijn de triplex
    schotten van de gliders gebruikt voor de bouw van noodwoningen.
    dwars op het pieterpad
    - het pad almaar blijven volgen, rechtdoor bij kruising met
    asfaltweg
    - aan einde bij houtwal rechtsaf

    3. Zevendalsebaan
    Deze weg, de Zevendalsebaan, vormt de grens tussen de provincies
    Limburg (links) en Gelderland (rechts). Tot in de 18de eeuw
    waren beide zijden Gelders. In 1713 echter kwam het land aan uw
    linkerhand bij Pruisen. Toen Nederland van 1810 tot 1813 ingelijfd
    was bij het Napoleontische keizerrijk, vormde de Zevendalsebaan
    dus de scheiding tussen de Franse en Pruisische heerschappij. Dat
    duurde maar even. In 1814 werd Nederland weer zelfstandig en
    twee jaar later stond Pruisen Plasmolen en omgeving af, die bij het
    nieuwgevormde Limburg kwamen.
    Het bosgebied aan uw linkerhand, op de Kiekberg en Sint-Jansberg,
    is eigendom van Natuurmonumenten. Langs de Zevendalsebaan
    heeft Natuurmonumenten de verwaarloosde houtwal hersteld door
    het inplanten van bomen en heesters. Ook zijn tussen de weg en
    de bossen van de Kiekberg nieuwe singels aangelegd. Zoogdieren,
    vogels en insecten profiteren van deze extra mogelijkheden om zich
    te beschutten, voedsel te zoeken en zich voort te planten.
    - aan einde van houtwal, vóór de akker linksaf het Zevendal in

    4. Zevendal
    Het Zevendal is ontstaan in de op een na laatste ijstijd (180.000 tot
    120.000 jaar geleden). Een honderden meters dikke ijskap schoof
    toen vanuit Noord-Europa over ons land. Groesbeek is de zuidelijkste
    plek die door het landijs werd bereikt. Door het gewicht van het
    schuivende ijs werden aan de randen grote massa’s zand en grind
    omhoog geduwd.
    naar de sint-jansberg
    Na het smelten van het ijs bleef het opgestuwde materiaal als een
    hoefijzervormige stuwwal achter in het landschap. Het Zevendal is
    in de stuwwal uitgesleten door smeltwater van de gletsjertong die
    hier toen lag. Het water stroomde in zuidelijke richting naar waar
    nu de Maas ligt. In de laatste ijstijd veranderde ons land in een
    winderige poolwoestijn. De wind heeft toen grote hoeveelheden
    löss, fijne bodemdeeltjes, afgezet op de oosthelling van het dal.
    De vruchtbare lössgrond is zeer geschikt voor landbouw. Op de
    onvruchtbare westhelling staat bos.
    - blijf het pad langs de bosrand volgen tot vlak voor het einde
    van het dal waar het pad even later naar rechts gaat buigen
    - ga daar linksaf het bospad in (geel/rode markering) en houdt
    meteen op Y-splitsing links aan
    - op viersprong rechtdoor, pad buigt naar rechts
    - op grote driesprong bij beekdal linksaf

    5. Molendal
    In het Molendal is goed te zien dat het tientallen meters boven
    zeeniveau beslist niet droog hoeft te zijn. De ondoorlatende
    leemlagen in de stuwwal verhinderen dat regenwater rechtstreeks
    in de bodem wegzakt. Het water zoekt een uitweg en komt in lager
    gelegen delen van de Sint-
    Jansberg of aan de voet ervan
    als kwel aan de oppervlakte.
    In het voorjaar, wanneer er
    nog geen blad aan de bomen
    zit, is het Molendal bedekt
    met een tapijt van bloeiend
    speenkruid, bosanemoon en
    slanke sleutelbloem. Bosanemoon
    dwars op het pieterpad
    - op de volgende driesprong rechtsaf naar ‘dam’ bij vijver
    - voorbij de dam rechts aanhouden, negeer afslagen naar links
    en blijf pad langs het beekdal volgen
    - aan einde rechtsaf, een breed pad dat het beekdal naar
    beneden volgt
    - bijna beneden ziet u aan uw rechterhand de Bovenste Plasmolen
    liggen

    6. Bovenste Plasmolen
    Buurtschap Plasmolen ontleent haar naam aan de twee watermolens
    die hier vroeger stonden. Alleen de Bovenste Plasmolen is
    behouden gebleven. Hij wordt gevoed door bronbeekjes die ontspringen
    op de Sint-Jansberg. Het jaartal 1725 dat de muurankers
    weergeven, duidt op een grote verbouwing die toen heeft plaatsgevonden.
    Vermoedelijk deed de watermolen al in de 15de eeuw
    dienst. Bijzonder aan deze molen is dat het rad op twee plaatsen
    wordt aangedreven door het water, van boven en halverwege
    op de schoepen. Zo’n ‘dubbelslagmolen’ heeft meer kracht. De
    Bovenste Plasmolen is een korenmolen en wordt door vrijwilligers
    maalvaardig gehouden. In de zomermaanden is de molen regelmatig
    opengesteld voor bezichtiging.
    In de buurt van de molen lag vroeger een Romeinse villa. Natuurmonumenten
    heeft de contouren van de villa weergegeven met
    stenen en een stalen frame.
    - vlak vóór de uitgang van het natuurgebied, bij het informatiebord,
    linksaf het pad in langs het beekje (geel/rode
    markering)
    (voor horeca: ga rechtdoor naar de uitgang/asfaltweg, dan
    rechtsaf en evt. eerst weg links)
    naar de sint-jansberg

    7. Helbeek en Geuldert
    De Helbeek, die u stroomopwaarts
    volgt, ontspringt
    in een niet-toegankelijk
    brongebiedje de Helkuil
    dat trouwens zo nat is dat
    u er sowieso niet in kunt.
    Al lang geleden - vóór
    de tijd van het landgoed
    - moet de loop van de
    Helbeek zijn verlegd. Nu
    stroomt die parallel aan de
    hoogtelijnen naar Plasmolen toe, in plaats van - zoals water gewoon
    is te doen - via de kortste weg naar beneden. Rechts ligt een
    moerasbos, de Geuldert. Daar groeien botanische zeldzaamheden
    als reuzenpaardestaart, galigaan, paarbladig goudveil en koningsvaren.
    Het is een restant van het enorme
    veenmoeras van honderden hectaren
    groot dat hier tot in de 20ste eeuw
    aan de zuidrand van de stuwwal lag.
    Op een enkel stukje na is het helemaal
    drooggelegd en ontgonnen. Na de
    oorlog nog is het iets oostelijk gelegen
    De Diepen ontgonnen, tegen de zin
    van velen in. Toen het ontginnen toch
    niet zo rendabel bleek te zijn, heeft
    men de restanten van het moeras aan
    Natuurmonumenten overgedaan. In
    1989 heeft Natuurmonumenten een
    groot stuk van de ontgonnen Diepen
    gekocht, met de bedoeling de oude
    natuurwaarden te herstellen.

    8. Schilderskolonie
    Aan de overkant van het moerasje ligt de Schildersweg, genoemd
    naar de kunstenaars die er eens woonden. Zij zijn hier ín hun onderwerp
    gaan wonen, in de (voor hen) romantische natuur rondom
    de Plasmolen. Centrale figuur van de schilderskolonie was Jacques
    van Mourik, een notariszoon uit Amsterdam, die hier in 1900
    neerstreek. Andere schilders volgden zijn voorbeeld en verbleven
    korte of langere tijd in deze omgeving. Van een Plasmolense school
    is geen sprake, omdat ieder op zijn eigen wijze en volgens zijn eigen
    opvattingen werkte. Beroemde schilders zijn er niet uit voortgekomen.
    In de bloeitijd rond 1930 waren de doeken van Van Mourik
    wel gewild. Zijn romantische schilderijen met titels als ‘Stervende
    zwerver bij ondergaande zon’ waren tegen een fikse prijs te koop
    bij de sjieke Galerie Pollmann in Nijmegen.
    Reuzenpaardenstaart
    dwars op het pieterpad
    - aan einde, voorbij doorgangshek, op vijfsprong rechts aanhouden
    (blauwe route), daarna op viersprong linksaf
    - op Y-splitsing rechtsaf
    - blijf pad volgen, negeer afslag (rode/blauwe route),
    u passeert een oude tuinmuur

    9. De tuin van het verdwenen landhuis
    U komt in de buurt van het in de oorlog verwoeste huis van het
    landgoed Sint-Jansberg. In september 1944 is hier hevig gevochten
    na de luchtlanding van Amerikaanse troepen op Klein Amerika.
    Gebouwen werden in puin geschoten en ook het bos had veel te
    lijden, vooral dat van de westelijk gelegen Kiekberg. Van de tuin
    rondom het landhuis vindt u nog restanten van muurtjes, uitgegroeide
    heggen en vooral veel exotische bomen.
    - pad blijven volgen tot halverwege de vijvers

    10. Drie Vijvers
    Door het dal op drie plaatsen af te dammen zijn deze vijvers gemaakt,
    ter verfraaiing van het landgoed. Aan de overkant liggen nog
    wat stenen van een verdwenen badhuisje. De Drie Vijvers vormden
    het privé-openluchtbad van de familie Van Verschuer dat slechts
    gedeeld werd met de ijsvogels. Na de openstelling van het terrein,
    volgend op de aankoop door Natuurmonumenten, ging het steeds
    slechter met die felgekleurde blauw-oranje vogeltjes. Hoewel hier
    wel af en toe ijsvogels worden gezien, broeden ze er niet meer. Een
    deel van het terrein rond de vijvers is voor publiek afgesloten, in de
    hoop dat de ijsvogels weer terugkomen.
    naar de sint-jansberg
    Verkorte route:
    - tussen de vijvers linksaf (rode/blauwe route) omhoog en
    halverwege weer linksaf
    - bovenaan bij infopaneel linksaf langs bosrand
    - aan uw rechterhand ziet u een grote exotische boom en even
    later, nadat u op de Y-splitsing links hebt aangehouden, een ijskelder
    Vervolg de route bij punt 12
    Vervolg lange route:
    - vervolg het pad langs de vijvers (rood/witte markering)
    - aan einde linksaf langs bosrand (blauwe route)
    - waar het grasland overgaat in een bosje rechtsaf het paadje
    in naar het klaphek
    - door het grasland schuin links naar klaphek aan de overkant
    - aan einde linksaf op asfaltweggetje
    - aan einde linksaf op fietspad, langs Eethuis De Diepen

    11. Koningsven
    Ten oosten van de asfaltweg, aan de voet van het Reichswald, lag
    tot in het begin van de 20ste eeuw een kilometers lang moerasgebied.
    Het kwelwater uit het hoger gelegen Reichswald stroomde af
    naar dit oude Rijndal en bleef hier staan. Dat had veenvorming tot
    gevolg en zo ontstond het Koningsven, een veengebied met een
    uitzonderlijke plantenrijkdom. Daar is nu niets meer van over. Het
    gebied is ontwaterd, het veen is verdwenen. Inmiddels is er een
    plan gemaakt om in de toekomst een deel van het oude veenmoeras
    te herstellen. Natuurmonumenten heeft een klein deel van het
    voormalige Koningsven in bezit. Dit deel is sinds 2005 omrasterd,
    terwijl het wildraster van het Reichswald is verlaagd. Daarmee zijn
    deze graslanden als voedselbron toegankelijk geworden voor edelherten
    uit het Duitse bos.
    dwars op het pieterpad
    - voorbij het eethuis linksaf het klaphek door (blauwe/rode
    route) en even later op splitsing rechtsaf omhoog
    - pad voert langs akker, buigt naar links en verderop naar
    rechts
    - aan einde linksaf, pad langs bosrand, langs infopaneel
    - aan uw rechterhand ziet u een grote exotische boom en even
    later, nadat u op de Y-splitsing links hebt aangehouden, een ijskelder

    12. Rond het verdwenen landhuis
    Een stukje van het pad af staat een
    opvallend dikke, hoge naaldboom.
    Het is een sequoia, een boomsoort
    van de Noord-Amerikaanse westkust.
    De zachte, bruinrode bast is
    bijzonder, deze beschermt de boom
    tegen vuur. Bij een flinke bosbrand
    sterven alle bomen behalve de
    sequoia’s. Onder andere door deze
    eigenschap kan de boom wel 3000
    jaar oud worden, en vele meters dik.
    Van het landhuis is op de kelders na
    niets meer over. De ingang van die
    kelders is nog te zien. Binnen vinden
    vleermuizen een schuilplaats.
    - op vijfsprong rechtsaf Helweg
    - op splitsing rechtsaf Hofseweg
    - tussen de akkers linksaf Ingeleheg
    - aan einde linksaf, en daarna rechtsaf St. Jansberg

    13. Wateropvang
    Het uitgegraven gebiedje met daarin een meer of minder grote
    plas water is een zgn. retentiebekken. Het is aangelegd door het
    waterschap om regenwater op te vangen dat bij hevige buien letterlijk
    de hellingen afspoelt in de richting van de Breedeweg. Op
    onbegroeide akkers kan stromend water een flinke erosie teweeg
    brengen. Na zware regenbuien ligt de weggespoelde grond dan
    onderaan de helling. De krachtige moddermassa kan bovendien
    schade veroorzaken aan alles wat er onderweg in de weg staat. Op
    grasland ontstaat veel minder snel erosie, het regenwater zakt ook
    eerder weg in de grond. Daarom mogen de boeren in het hellinggebied
    alleen grasland omzetten in bouwland, indien ze die grond
    bewerken op een manier die geen erosie veroorzaakt.
    - aan einde bij picknicktafel rechtsaf
    - aan einde linksaf St. Antoniusweg, naar startpunt bij kerk.

    Eindpunt: Breedeweg
    Groesbeek