Romeinse resten in Noviomagus

Nijmegen is de oudste stad van Nederland. In Romeinse tijden was het een druk handelscentrum. Er waren minstens twee tempels, een badhuis en een amfitheater met plek voor minstens 10.000 toeschouwers. Ook de naam ‘Nijmegen’ is een overblijfsel van de Romeinen. ‘Noviomagus’ heette de stad zo’n 2.000 jaar geleden, wat ‘nieuwe markt’ betekent. Via Novomagus, Neomagus, Noviomagi, Numaga en Nieumeghen is dat door de eeuwen heen uiteindelijk Nijmegen geworden. Op deze plekken in de stad ervaar je de Romeinse geschiedenis nu nog altijd! 

Romeins schip in Orientalis

De rivieren rondom Nijmegen waren belangrijke verkeersaders voor de Romeinen. Vrachtschepen met voeding en handelswaar, maar ook oorlogsschepen. Er zijn in Nederland diverse vrachtschepen gevonden, maar nog nooit boot die door het leger werd gebruikt. Daarom is er in Millingen een dergelijk schip nagebouwd: de liburna. Dit militair transportschip is het eerste Romeinse zeilschip dat in Europa is nagebouwd. Op de boot van vijf ton is plek voor 8 staande roeiers.

Tegenwoordig is het schip te bewonderen in Museumpark Orientalis in Heilig Landstichting. In dit openluchtmuseum hebben ze ook een Romeinse stadsstraat nagebouwd. Daar krijg je een goed beeld van hoe het dagelijks leven eruitzag voor een Romein. Loop over de Via Aquaductus, een authentieke toegangsweg naar een stad of stadspoort. Vervolgens zie je een herberg, schoollokaal en een huis met binnenplaats en bovenverdieping, precies zoals deze er 2000 jaar geleden ook hebben gestaan in het Romeinse Rijk.

Meer over Museumpark Heilig Land Stichting Orientalis

Romeinse muur

‘Hoe was het toen in de stad van vandaag’, lees je op de van Steenstraat 26-28 naast het Besiendershuis. De tekst van professor Jules Bogaers, Nijmeegs hoogleraar provinciaal-Romeinse Archeologie verwijst naar het Romeins verleden van Nijmegen. Rechts naast dit citaat zie je de doorsnede van een laat-Romeinse muur. In de tweede eeuw moest die muur de handelsnederzetting aan de Waalkade beschermen. Een ander deel van de muur is in de jaren tachtig gevonden op de plek waar nu het Holland Casino staat.

Steenstraat 26-28, naast het Besiendershuis

Romeinse muur en vloerverwarming

Je moet er even naar op zoek, maar aan de achterkant van het Holland Casino aan de Waalkade zie je in een vitrine een deel van de Romeinse muur die hier 2000 jaar geleden stond. Het gaat hier om dezelfde muur die ook te zien is naast het Besiendershuis. Het gehele deel dat hier is gevonden was tachtig meter lang en 1,4 meter dik. Op sommige plekken had de muur zelfs nog een hoogte van 2 meter! Een stuk muur is nu nog zichtbaar en via een spiegel bekijk je ook de achterkant van de fundering.

Aan de voorkant van het casino zit eenzelfde vitrine. Daar zie je de vloerverwarming van een Romeins huis dat hier heeft gestaan. Het was de woning van een rijke familie, want alleen de duurste en meest luxe woningen hadden zo’n verwarmingssysteem. Het werkte als volgt: in een ondiepe kelder stonden zuiltjes waarop de vloer rust. Vanuit een stookruimte naast de verwarmde kamer werd er hete lucht in de kelder geblazen. Zo werd de vloer verwarmd. Door holle buizen in de muren werden ook de wanden verwarmd.

Voor- en achter het Holland Casino, Groene Balkon 1, Nijmegen

De Bastei

Dat de Waalkade in Romeinse tijden ook al een levendige plek was, werd wederom bewezen toen de bouwwerkzaamheden starten voor De Bastei. Bij de aanleg van dit centrum voor natuur en cultuurhistorie kwam de ene na de andere archeologische vondst tevoorschijn. Dit is allemaal prachtig in de museumarchitectuur verwerkt, dus een bezoek aan het in 2018 geopende museum start met een tijdreis door duizenden jaren Nijmeegse geschiedenis.

Je loopt langs een Romeinse fundering uit de tweede eeuw, vermoedelijk onderdeel van een havengebouw, en passeert een tufstenen muur uit de derde of vierde eeuw. Het is goed zichtbaar hoe de Romeinse resten hergebruikt worden voor latere bouwwerken. Zo kreeg een Romeinse muur in de veertiende eeuw een nieuwe functie in de kelder van een stadskasteel. Heel interessant om van dichtbij te bewonderen!

Meer over De Bastei

Loden Lady

Kijk in de Burchtstraat, een winkelstraat in het centrum van Nijmegen, eens omlaag ter hoogte van de C&A. Daar zie je een metalen plaat in het wegdek liggen. Er staat een skelet op afgebeeld van een vrouw uit de vierde eeuw. Zij is precies op deze plek begraven in een loden grafkist, vandaar dat ze de bijnaam ‘loden lady’ kreeg.

Het was een dame van stand. In haar kist lagen namelijk dure grafgiften als glazen flesjes met geparfumeerde olie en make-up uit de Romeinse tijd. Als je benieuwd bent naar de vondsten kun je de straat uitlopen naar het Valkhof Museum om ze daar in het echt te aanschouwen. In het museum is ook een reconstructie te zien van het gezicht van de dame.

Museum het Valkhof - Unieke Romeinse bodemvondsten

In  Museum het Valkhof vind je een aantal van de grootste Romeinse schatten die door de jaren heen zijn opgegraven in Nederland. Vier eeuwen lang was Nijmegen de grootste en belangrijkste vestigingsplaats van de Romeinen in ons land. De vele opgravingen van voorwerpen uit die tijd laten zien hoe militairen en burgers hier toen leefden. Hoogtepunten zijn de kalkstenen godenpijler uit het begin van de jaartelling, de gezichtshelmen uit de eerste eeuw en versierde gebruiksvoorwerpen uit Romeinse graven van de eerste tot de vierde eeuw. Enkele unieke objecten van buiten Nijmegen zijn het bronzen hoofd van keizer Trajanus uit Xanten, een zilveren drinkbeker en een bronzen schildknop.

 

Meer over Museum het Valkhof

Museum Kam - en het Gelders Archeologisch Centrum

De rijke staalfabrikant Gerard Marius Kam verzamelde in de 19e en 20e eeuw zoveel bodemvondsten, dat hij besloot er een speciaal museum voor te bouwen: Museum Kam. Zelfs de architectuur van het gebouw is gebaseerd op de Romeinen. De twee grote hoektorens verwijzen naar Romeinse poortgebouwen en er zijn medaillons met afbeeldingen van keizer Nero en Vespasianus. Net als bij een Romeinse villa heeft ook het museum een centrale hal van waaruit je alle andere kamers bereikt.

Tegenwoordig doet het gebouw dienst als archeologisch informatie- en studiecentrum. Elke dinsdag is het gebouw open voor publiek, die er de permanente tentoonstelling 'Kunst van het vuur' kunnen bekijken. Keramiek uit Noviomagus staat centraal. Hier zie je een overzicht van producten uit de Romeinse pottenbakkerijen. Een van de topstukken is een mal die voor aardewerken Jupiterkoppen werd gebruikt.

Al vóór het begin van de jaartelling maakten de Romeinen aardewerk in Nijmegen. In de tweede en derde eeuw was De Holdeurn bij Berg en Dal zelfs dé plek waar alle tegels en dakpannen voor de provincie Neder-Germanië werden gemaakt. Honderdduizenden stuks daarvan zijn gebruikt voor de bouw van Romeinse kampen langs de limes.

Romeinse locaties in het Rijk van Nijmegen: